Ο σχολικός εκφοβισμός είναι μια επαναλαμβανόμενη και σκόπιμη επιθετική συμπεριφορά που εκδηλώνεται από ένα ή περισσότερα άτομα προς κάποιον/κάποια πιο ευάλωτο/ευάλωτη. Προκαλεί σωματική ή ψυχολογική βλάβη και χαρακτηρίζεται από ανισορροπία δυνάμεων (Olweus, 1993).

Ποια άτομα εμπλέκονται στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού;

• Θύτης ή Θύτες: Άτομα που εκδηλώνουν τη βίαιη και επιθετική συμπεριφορά.
• Θύμα ή Θύματα: Άτομα που γίνονται δέκτες αυτής της βίαιης και επιθετικής συμπεριφοράς.
• Θεατής/Παρατηρητής ή Θεατές/Παρατηρητές: Αυτοί που γνωρίζουν και παρατηρούν το φαινόμενο να συμβαίνει. Αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα και έχουν σημαντικό και ρυθμιστικό ρόλο στον εξέλιξη του εκφοβισμού (ομαδικό φαινόμενο).
  • Στόχευση του Προγράμματος «Στεκόμαστε Μαζί»: Η ενεργοποίηση των θεατών/παρατηρητών, εκπαιδεύοντας τους μαθητές/τρίες  να παρεμβαίνουν με ασφαλείς και υποστηρικτικούς τρόπους, μειώνοντας την ενίσχυση των θυτών και προστατεύοντας τα θύματα.

Το «Στεκόμαστε Μαζί Ενάντια στον Σχολικό Εκφοβισμό», εντάσσεται στα προγράμματα ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης του Οργανισμού Νεολαίας και φέρει την επιστημονική σφραγίδα εμπιστοσύνης του Πανεπιστημίου Κύπρου. Στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη και υλοποίηση επιστημονικά τεκμηριωμένων και συστηματικών δράσεων πρωτοβάθμιας πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού​ κατά την περίοδο 2023 – 2026.

Το όραμα του προγράμματος «Στεκόμαστε Μαζί: Ενάντια στο Σχολικό Εκφοβισμό» αφορά μια κουλτούρα καλοσύνης, σεβασμού, και αλληλο-υποστήριξης στο σχολείο, όπου κάθε μαθητής/ μαθήτρια αισθάνεται ασφαλής για να φτάσει στο μέγιστο των δυνατοτήτων του/ της και να ευημερήσει σε ένα περιβάλλον χωρίς βία και εκφοβισμό. Η αποστολή του προγράμματος «Στεκόμαστε Μαζί» περιλαμβάνει τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς σχολικού περιβάλλοντος, χωρίς βία ή αποκλεισμούς, το οποίο να χαρακτηρίζεται από προκοινωνικές συμπεριφορές και σεβασμό στη διαφορετικότητα.

Η πρόληψη του φαινομένου είναι σημαντική γιατί ο εκφοβισμός επηρεάζει τη σχολική επίδοση, την ψυχική υγεία και την κοινωνική ζωή των μαθητών και των μαθητριών. Η πρόληψη και η ευαισθητοποίηση είναι βασικά εργαλεία για την αντιμετώπισή του.

Το ViSC “Vienesse Social Competence Program”(Strohmeier et al., 2007) είναι ένα διεθνές αναγνωρισμένο και εμπειρικά υποστηριζόμενο πρόγραμμα ολιστικής πρωτοβάθμιας πρόληψης που αναπτύχθηκε στην Αυστρία.  Επιλέχθηκε από τις Συντονίστριες του Έργου  με αντικειμενικά κριτήρια για να μπορεί να παρέχει σε όλους την ασφάλεια ότι η προσπάθεια που θα γίνει τόσο στις σχολικές μονάδες όσο και στην κοινότητα θα εξαργυρωθεί.

Το πρόγραμμα χρησιμοποιεί το ViSC-Greek Reversed, το οποίο έχει εκσυγχρονιστεί και αναθεωρηθεί από την Ομάδα Εργου στο Πανεπιστήμιο Κύπρου  (Solomontos, Loutsiou, Demetriou et al., 2024), και είναι διαπολιτισμικά προσαρμοσμένο στο Κυπριακό πλαίσιο (Solomontos-Kountouri et al., 2017).

Τι προσφέρει το πρόγραμμα στις σχολικές μονάδες;

 Το Πρόγραμμα “Στεκόμαστε Μαζί: Ενάντια στον Σχολικό Εκφοβισμό” απευθύνεται σε Γυμνάσια και αποσκοπεί στην συνεχή υποστήριξη της σχολικής μονάδας, ενεργοποιώντας τον παιδαγωγικό ρόλο των εκπαιδευτικών και την θεσμική τους ευθύνη στην αναγνώριση και διαχείριση του φαινομένου.

Στοχεύει στην ολιστική πρόληψη και διαχείριση του φαινομένου σε ΟΛΑ τα επίπεδα του σχολικού συστήματος μέσα από  συστηματικές δράσεις σε μαθητές/τρίες, εκπαιδευτικούς και γονείς που είναι ενσωματομένες μέσα στο σχολικό πρόγραμμα.

Προσφέρει ένα συνολικό πακέτο επιστημονικά τεκμηριωμένων δράσεων πρωτοβάθμιας πρόληψης (όχι μια μεμονωμένη δράση) με στόχο την ενίσχυση της άμυνας των σχολείων σε φαινόμενα Σχολικού Εκφοβισμού.

Πακέτο Δράσεων:

1. Ενημερωτικές Συναντήσειςτης Διευθυντικής Ομάδας για το πρόγραμμα
2. Ενημερωτικές Συναντήσεις στις Συνεδρίες του Καθηγητικού Συλλόγου
3. Εκπαίδευση και Κατάρτιση της ΟμάδαςΥλοποίησης του Έργου (Σε Συνεργασία με ΥΣΕΑ και ΥΕΨ)
4. Παρουσίαση του Πρωτοκόλλου Διαχείρισης Περιστατικών Σχολικού Εκφοβισμού
5. Καθοδήγηση στη Διαχείριση Περιστατικών Σχολικού Εκφοβισμού
6. Δύο Επιμορφώσεις Εκπαιδευτικών Κατά την «Ημέρα του Εκπαιδευτικού» (Δεκέμβριος & Φεβρουάριος)
7. Βιωματικά Εργαστήρια για όλους τους γονείς του σχολείου με θέμα: «Αναγνώριση και Διαχείριση του Σχολικού Εκφοβισμού»
8. Υλοποίηση και Εποπτεία των Βιωματικών Εργαστηρίων/Μαθημάτων σε ΟΛΕΣ τις Τάξεις (Διάρκεια ανά μάθημα: 2 συνεχόμενες διδακτικές περίοδοι σε συνδιδασκαλία)
9. Τελικό Πανηγύρι «Στεκόμαστε Μαζί Ενάντια στον Σχολικό Εκφοβισμό. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, μετά την ολοκλήρωση των μαθημάτων ViSC πραγματοποιείτε μια ενδοσχολική εκδήλωση με εορταστικό χαρακτήρα, στην οποία το κάθε τμήμα παρουσιάζει μια Ομαδική Εκπαιδευτική Δράση (π.χ. βιντεάκια, κατασκευές, πανό, τοιχογραφίες, τραγούδι) με θέμα τον σχολικό εκφοβισμό, εφαρμόζοντας τις γνώσεις και τις δεξιότητες που έχουν διδαχθεί μέσα από το πρόγραμμα. Η δράση αυτή θα πρέπει να είναι κοινή (απαιτείται η συνεργασία όλων), θετική (προωθεί μηνύματα συνεργασίας και σεβασμού) και ρεαλιστική (υλοποιήσιμη με βάση τα δεδομένα του σχολείου).

Βασικά μαθήματα ViSC  για τον 1^ο χρόνο εφαρμογής (για όλες τις τάξεις):

Ανώτερα  μαθήματα ViSC  για τον 2^ο χρόνο εφαρμογής (Β’ & Γ’ Γυμνασίου):

Οι δράσεις εφαρμόζονται από τα ίδια τα σχολεία, με την συνεχή υποστήριξη των Εξωτερικών Συντονιστών (Εγγεγραμμένοι Σχολικοί/Εκπαιδευτικοί Ψυχολόγοι) που εποπτεύονται από την Επιστημονική Ομάδα του Προγράμματος.

Η υλοποίηση απαιτεί τη συνεργασία και εμπλοκή όλης της σχολικής μονάδας (Διευθυντική Ομάδα, Σύμβουλοι Επαγγελματικού Προσανατολισμού, Εκπαιδευτικοί, Σύνδεσμος Γονέων).

Το πρόγραμμα εφαρμόζεται στα σχολεία για δύο συνεχόμενα σχολικά έτη, με βασική προϋπόθεση διατήρησης του οφέλους και της διασφάλισης της βιωσιμότητας και της αποτελεσματικότητάς της πρόληψης σε βάθος χρόνου, τη συνεχιζόμενη εφαρμογή των δράσεων για κάθε σχολικό έτος.

Κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά το πρόγραμμα  εφαρμόζεται σε 7 σχολικές μονάδες σε όλες τις επαρχίες.

Βρίσκεται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Νεολαίας και Αθλητισμού και την υποστήριξη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου, της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας και της Υπηρεσίας Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής.

Το Πρόγραμμα προσφέρει:

Ταχύρρυθμα Βιωματικά Εργαστήρια σε Μαθητές/τριες σε Θερινά Σχολεία και Κατασκηνώσεις (Διάρκεια: 1.5 ώρα)

1. Ευαισθητοποίηση για την πρόληψη και διαχείριση του σχολικού εκφοβισμού.
2. Ανάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων (π.χ. αποδοχή της διαφορετικότητας, σεβασμός).
3. Ενίσχυση της συνεργασίας και της αλληλεγγύης.

Βιωματικά Εργαστήρια προς Γονείς και Κηδεμόνες με θέμα την «Αναγνώριση και Διαχείριση του Σχολικού Εκφοβισμού» σε Πολυκέντρα Νεολαίας, σε Δήμους και Κοινότητες (Διάρκεια: 2 ώρες)

1. 1. Κινητοποίηση και ευαισθητοποίηση των γονέων σχετικά με τον σχολικό εκφοβισμό.
   2. Eνδυνάμωση του γονικού ρόλου στην πρόληψη του φαινομένου με ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρηαναγνώριση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού και στον ρόλο του θεατή.
   3. Ενίσχυση των γονέων για ανάληψη δράσης  σε περιπτώσεις σχολικού εκφοβισμού και διαχείριση του φαινομένου σε συνεργασία με το σχολείο

Η επιστημονική ομάδα του προγράμματος «Στεκόμαστε Μαζί» δημιούργησε έναν σύντομο ΟΔΗΓΟ για τους γονείς, ο οποίος περιλαμβάνει πρακτικές συμβουλές για το πώς να υποστηρίξουν τα παιδιά τους αν είναι θύτες ή θύματα σχολικού εκφοβισμού, αλλά και πώς να τα παρακινήσουν να μη μένουν παθητικοί θεατές σε περιστατικά εκφοβισμού.

Γενική Συντονίστρια και Υπεύθυνη της Επιστημονικής ομάδας του Προγράμματος :

Δρ. Ανθή Λούτσιου, PsyD, Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος, Συντονίστρια Κλινικής Εκπαίδευσης, Πρόγραμμα Σχολικής Ψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Συν-συντονίστρια έργου και Υπεύθυνη Ομάδας Υλοποίησης του Προγράμματος :

Δρ. Χαρά Α. Δημητρίου, Εγγεγραμμένη Σχολική/ Κλινική Ψυχολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχολογίας, American University of Beirut Mediterraneo.

Μέλος Επιστημονικής Ομάδας και Επιστημονική Υπεύθυνη ViSC:

Δρ. Όλγα Σολομώντος-Κουντούρη, Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Θεολογική Σχολή της Εκκλησίας της Κύπρου

Ειδικός Επιστήμονας Υποστήριξης Έργου:

Ανδρέας Τσέντας, MSc, Εγγεγραμμένος Σχολικός Ψυχολόγος.

Για πληροφορίες για το πρόγραμμα μπορείτε να επικοινωνείτε με τη Δρ. Ανθή Λούτσιου, Γενική Συντονίστρια και Υπεύθυνη της Επιστημονικής ομάδας, Πανεπιστήμιο Κύπρου, στο τηλέφωνο 22892085 και ηλεκτρονικά στις διευθύνσεις [email protected]  και [email protected]

To άτομο επικοινωνίας στον Οργανισμό Νεολαίας είναι η ΛΝ Α’ Μαρία Καζαμία. Μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί της τηλεφωνικά στο 22402619 και ηλεκτρονικά στο [email protected].